Có thể nói khi một bên không thực hiện đúng nghĩa vụ, chậm thanh toán, đơn phương chấm dứt hoặc vi phạm cam kết trong hợp đồng dân sự, tranh chấp có thể phát sinh và cần được giải quyết theo đúng trình tự pháp luật. Một trong những vấn đề đầu tiên người có quyền lợi bị xâm phạm cần xác định là: Tranh chấp hợp đồng dân sự nộp đơn ở đâu? Tòa án nào có thẩm quyền? Có thể lựa chọn nơi khởi kiện hay không? Tham khảo bài viết sau để có lời giải đáp chuẩn nhất.
Tranh chấp hợp đồng dân sự là gì?
1. Tranh chấp hợp đồng dân sự là gì?
Tranh chấp hợp đồng dân sự là những bất đồng giữa các bên liên quan đến việc giao kết, thực hiện, sửa đổi, chấm dứt hoặc hậu quả của việc vi phạm hợp đồng.
Một số tình huống thường gặp gồm:
- Một bên không thanh toán đúng hạn.
- Bên bán không giao tài sản như thỏa thuận.
- Bên thuê không trả tiền thuê hoặc tự ý chấm dứt hợp đồng.
- Bên vay không trả tiền đúng thời hạn.
- Một bên yêu cầu phạt vi phạm hoặc bồi thường.
- Tranh chấp về tiền đặt cọc.
- Một bên cho rằng hợp đồng vô hiệu.
- Các bên không thống nhất về việc chấm dứt hợp đồng.
Bộ luật Tố tụng dân sự xác định tranh chấp về giao dịch dân sự, hợp đồng dân sự thuộc nhóm tranh chấp dân sự thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án. Từ 01/07/2025, các tranh chấp này về nguyên tắc thuộc thẩm quyền sơ thẩm của Tòa án nhân dân khu vực theo Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự đã được sửa đổi.
2. Tranh chấp hợp đồng dân sự giải quyết ở đâu?
Với tranh chấp hợp đồng dân sự thông thường, Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền giải quyết sơ thẩm. Tuy nhiên, không phải cứ chọn bất kỳ Tòa án nhân dân khu vực nào cũng được. Người khởi kiện phải xác định thêm thẩm quyền theo lãnh thổ. Theo Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự, nguyên tắc chung là: Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc hoặc có trụ sở có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm.
Cụ thể:
Nếu bị đơn là cá nhân: thường xác định theo nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc.
Nếu bị đơn là cơ quan, tổ chức: thường xác định theo nơi cơ quan, tổ chức có trụ sở.
Đây là nguyên tắc quan trọng nhất cần kiểm tra trước khi nộp đơn.
3. Có thể khởi kiện tại Tòa án nơi nguyên đơn cư trú không?
Có thể khởi kiện tại tòa án nơi nguyên đơn cư trú không?
Có thể trong một số trường hợp, nhưng không phải mọi tranh chấp hợp đồng đều được tự do lựa chọn nơi nguyên đơn cư trú.
Điều 39 quy định các đương sự có thể thỏa thuận bằng văn bản yêu cầu Tòa án nơi nguyên đơn cư trú, làm việc hoặc có trụ sở giải quyết đối với các tranh chấp thuộc phạm vi điều luật.
Ngoài ra, Điều 40 quy định một số trường hợp nguyên đơn được lựa chọn Tòa án. Đáng chú ý đối với tranh chấp hợp đồng: Nếu tranh chấp phát sinh từ quan hệ hợp đồng, nguyên đơn có thể yêu cầu Tòa án nơi hợp đồng được thực hiện giải quyết.
Như vậy, có thể hình dung: Nguyên tắc chung: Tòa án nơi bị đơn cư trú/trụ sở.
Trường hợp có thỏa thuận bằng văn bản: có thể lựa chọn Tòa án nơi nguyên đơn cư trú/làm việc/trụ sở theo điều kiện luật định.
Tranh chấp phát sinh từ quan hệ hợp đồng: nguyên đơn có thể yêu cầu Tòa án nơi hợp đồng được thực hiện.
4. Một số câu hỏi thường gặp
a. Tranh chấp hợp đồng dân sự nộp đơn ở đâu?
Thông thường, tranh chấp được giải quyết sơ thẩm tại Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền, xác định theo lãnh thổ. Nguyên tắc chung là Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc hoặc có trụ sở. Tuy nhiên, Điều 39 và 40 quy định một số trường hợp có thể lựa chọn Tòa án khác.
b. Tòa án cấp huyện còn giải quyết tranh chấp hợp đồng không?
Từ 01/07/2025, mô hình Tòa án nhân dân khu vực thay thế vai trò của Tòa án cấp huyện trong thẩm quyền sơ thẩm được quy định tại Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự sửa đổi. Vì vậy, thông tin cũ về việc nộp đơn tại “Tòa án cấp huyện” cần được đối chiếu với tên và phạm vi thẩm quyền của Tòa án khu vực hiện hành.
c. Có thể kiện tại nơi mình đang cư trú không?
Không phải mọi trường hợp. Nguyên tắc chung là nơi bị đơn cư trú, làm việc hoặc có trụ sở. Tuy nhiên, các bên có thể thỏa thuận bằng văn bản trong phạm vi luật cho phép hoặc nguyên đơn có quyền lựa chọn Tòa án trong một số trường hợp, trong đó có tranh chấp phát sinh từ quan hệ hợp đồng tại nơi hợp đồng được thực hiện.
d. Tranh chấp hợp đồng có bắt buộc phải qua hòa giải trước khi kiện không?
Không nên hiểu rằng mọi tranh chấp hợp đồng dân sự đều bắt buộc phải tự hòa giải trước khi khởi kiện. Tuy nhiên, pháp luật có cơ chế hòa giải, đối thoại tại Tòa án và các bên cũng có thể thương lượng trước khi đưa vụ việc ra xét xử.
e. Hợp đồng có điều khoản trọng tài thì có được kiện ra Tòa án không?
Nếu có thỏa thuận trọng tài hợp lệ và tranh chấp thuộc phạm vi thỏa thuận, Tòa án về nguyên tắc phải từ chối thụ lý, trừ trường hợp thỏa thuận trọng tài vô hiệu hoặc không thể thực hiện được.
Tranh chấp hợp đồng dân sự thông thường được giải quyết sơ thẩm tại Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền. Khi xác định nơi khởi kiện, cần đồng thời xem xét loại tranh chấp, nơi cư trú/trụ sở của bị đơn, nơi hợp đồng được thực hiện, thỏa thuận của các bên và đặc điểm của đối tượng tranh chấp.
Đặc biệt, từ 01/07/2025, hệ thống Tòa án đã chuyển sang mô hình Tòa án nhân dân khu vực và Tòa án nhân dân cấp tỉnh; vì vậy, khi tìm thông tin hoặc chuẩn bị hồ sơ trong năm 2026, doanh nghiệp và cá nhân cần kiểm tra Tòa án khu vực có thẩm quyền theo địa bàn hiện hành, thay vì sử dụng nguyên trạng hướng dẫn về Tòa án cấp huyện trước đây.
Bên cạnh việc xác định đúng nơi nộp đơn, người có tranh chấp nên đặc biệt chú ý thời hiệu khởi kiện 3 năm đối với tranh chấp hợp đồng theo Điều 429 Bộ luật Dân sự, đồng thời chuẩn bị đầy đủ hợp đồng và chứng cứ về quá trình thực hiện, vi phạm và thiệt hại. Hiện nay phần mềm hợp đồng điện tử được sử dụng phổ biến trong các giao dịch điệc tử. Tham khảo HDDT để biết nhiều thông tin bổ ích nhé.
Leave a Reply